Bitlis'te yürütülen arkeolojik yüzey araştırması, kentin tarihinin Paleolitik Çağ'a kadar uzandığını ortaya koydu. Nemrut Dağı çevresinde tespit edilen obsidyen atölyeleri, bölgenin binlerce yıl boyunca bu değerli taşın üretim ve dağıtım merkezlerinden biri olduğunu gösteriyor.
Üç yıllık proje
Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın izniyle ve Bitlis Eren Üniversitesi'nin desteğiyle yürütülen "Tarih Öncesi Çağlarda Bitlis İli: Obsidyen Ocakları, Yol Güzergâhları ve Konaklama Yerlerinin Belirlenmesi" adlı projenin yürütücülüğünü Doç. Dr. Yunus Çiftçi yapıyor. Üç yıl sürmesi planlanan projenin ilk etabı 2025'te Güroymak ilçesi ile Nemrut Dağı ve çevresinde tamamlandı.
43 obsidyen atölyesi bulundu
Araştırma ekibi, ilk etapta Nemrut Dağı çevresinde 43 obsidyen işleme atölyesi, 3 obsidyen kaynağı ve çok sayıda mağara ile kaya altı sığınağı tespit etti. Alanlardan toplanan yaklaşık 2 bin 300 obsidyen buluntunun 1.500'ü incelendi.
Atölyelerdeki malzemeler, bölgenin Üst Paleolitik Çağ'dan Tunç Çağı'na kadar yaklaşık 36 bin yıllık bir süreç boyunca kullanıldığına işaret ediyor. Tescil başvurusu yapılan Mazik Mağarası'nda ise Paleolitik döneme ait obsidyen alet ve yongaların yanı sıra Tunç, Demir ve Orta Çağ'a ait izler de bulundu.
Kıbrıs'a kadar uzanan ticaret ağı
Volkanik bir cam olan obsidyen, keskin kenarları sayesinde tarih öncesi dönemlerde bıçak, ok ucu ve kazıyıcı gibi aletlerin yapımında kullanılıyordu. Önceki çalışmalar, Nemrut obsidyeninin Levant, Mezopotamya, Zagros bölgesi, Anadolu ve Kıbrıs'a kadar ulaştığını ortaya koymuştu.
Doç. Dr. Çiftçi, Nemrut obsidyeninin Levant'taki Paleolitik yerleşimlerde tespit edildiğini ve Göbeklitepe gibi Neolitik merkezlere de taşındığını belirtti. Bu durum, Bitlis'in insanlık tarihinin en eski ticaret ağlarından birinin kaynak noktalarından biri olduğunu gösteriyor.
İkinci etap Tatvan ve Ahlat'ta
Projenin 2026'daki ikinci etabında çalışmalar Tatvan ve Ahlat ilçelerine kaydırıldı. Araştırmacılar, obsidyenin taşındığı yol güzergâhlarını ve tarih öncesi insanların konaklama yerlerini belirlemeyi hedefliyor.
