Birleşik El Niño ve Küresel Isınma: 2024 Yazı Türkiye’de Rekor Sıcaklıklara Hazır mı?
Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (İDÜÇ) Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Murat Türkeş, 2024 yılının ortalarında ülkemizde “ağır bir El Niño” etkisinin artarak devam edeceği ve bu durumun sıcaklık rekorlarını istatistiksel anlamda kırma riskini önemli ölçüde yükselteceği görüşünü paylaştı. Uzman, El Niño’nun zayıflama sürecinde olmasına rağmen geçiş döneminde hâlen “nötr” iklim koşullarının hâkim olacağı, ancak Temmuz‑Ağustos aylarında tekrar güçlü bir El Niño dalgasının ortaya çıkması halinde, özellikle İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Güneybatı Anadolu’da günlük maksimumların 40 °C üzerini aşabileceğini vurguladı.
El Niño‑La Niña döngüsü ve 2024 tahminleri
Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) 2026 yayımlanan ENSO (El Niño‑Güney Salınımı) raporuna göre, Mart‑Mayıs döneminde nötr koşulların oluşma olasılığı %60, Nisan‑Haziran’da %70, Mayıs‑Temmuz’da ise %40’a ulaşan bir El Niño ihtimali öngörülüyor. Bu veriler, Prof. Dr. Türkeş’in “Haziran’da El Niño’nun nötr geçiş dönemi olması, ancak temmuz sonrasında yeniden güç kazanma ihtimali yüksek” açıklamalarıyla tutarlı.
Türkeş, El Niño‑La Niña evrelerinin tek bir gün içinde sona ermediğini, “geçiş dönemleri genellikle iki‑üç ay sürer; bu süreçte sıcaklık dalgaları hâlâ etkili olur” diyerek, 2024 yazının sıcaklık açısından “normalin çok üzerine çıkacağı” uyarısında bulundu.
Türkiye’de beklenen sıcaklık artışı
Uzman, özellikle aşağıdaki bölgelerde “yüksek sıcaklık rekorları kırılma olasılığı”na dikkat çekti:
- İç Anadolu: Çiftçi köylerinde gece sıcaklıkları 20 °C civarına yükselirken gündüz maksimumları 40‑44 °C arasında seyredebilir.
- Güneydoğu Anadolu: Şanlıurfa, Diyarbakır ve Mardin gibi istasyonlarda 45 °C’yi aşan ölçümler gerçekleşebilir.
- Güneybatı Anadolu: Antalya ve Muğla’da deniz etkisiyle nem oranı artarken, sıcaklık 38‑42 °C aralığına çıkabilir.
Bu projeksiyonlar, 2023 yılında 49,5 °C ile kaydedilen Sarıcakaya (Eskişehir) rekorunun “bir kez daha kırılabileceği” ihtimalini de beraberinde getiriyor.
İklim değişikliği ve El Niño’nun birleşik etkisi
Türkeş, “2023‑2024 döneminde El Niño’nun küresel ortalama yüzey sıcaklıklarına ek olarak, küresel ısınmanın da (yaklaşık +1,5 °C) etkisini artırdığını” belirtti. Bu iki faktörün üst üste binmesi, yalnızca sıcaklıkları değil, aynı zamanda yağış rejimindeki değişiklikleri de tetikliyor:
- Şiddetli sağanaklar ve fırtına riskinin Artışı – özellikle Akdeniz kıyılarında.
- Kuru ve aşırı sıcak günlerin uzaması – yangın riskini %30‑40 artırabilir.
- Tarım ve su kaynakları üzerindeki baskı – baraj doluluk oranları %20‑30 düşebilir.
Uzmanların önerileri ve alınması gereken önlemler
Prof. Dr. Türkeş, hâlihazırda güçlenen El Niño dalgasına karşı vatandaşların ve kurumların “kısa vadeli ısı dalgalarına hazırlıklı olmaları”, “şiddetli sağanak ve sel riskine karşı erken uyarı sistemlerinin etkinleştirilmesi” ve “tarımsal sulama planlarının revize edilmesi” gerektiğini vurguladı. Ayrıca, iklim bilimciler, “sıcaklık rekorlarının bir kez daha kırılması hâlinde, sağlık kurumlarının özellikle yaşlı ve kronik hastalığı olan bireyler için acil servis kapasitesini artırması” sözüyle uyarıda bulundu.
Uluslararası perspektif
WMO Genel Sekreteri Celeste Saulo, 2023‑2024 El Niño olayının “tarih boyunca kaydedilen en güçlü beş dalgadan biri” olduğunu ve “küresel sıcaklıkların 0,1‑0,3 °C daha artması durumunda iklim felaketleri riskinin ciddi derecede yükseldiğini” hatırlattı. Bu bağlamda, Türkiye’nin iklim eylem planları çerçevesinde “iklim dirençli altyapı ve su yönetimi” politikalarını acilen güncellemesi gerektiği vurgulandı.
Sonuç
Prof. Dr. Murat Türkeş’in analizleri, mevcut El Niño verileri ve WMO’nun ENSO tahminleri ışığında, 2024 yazının Türkiye’de “rekor sıcaklıkların kırılması” riskini açıkça ortaya koyuyor. Uzmanların uyarılarını dikkate alarak, hem bireysel hem de kurumsal düzeyde alınacak önlemler, olası sağlık, tarım ve altyapı krizlerinin etkilerini azaltabilir. İklim değişikliği sürecinin kaçınılmaz bir parçası olan El Niño’nun gelişimini izlemek, 2024’ün ortasına kadar sürecek olası sıcaklık dalgalarına karşı en kritik strateji olacaktır.