Trump, Hürmüz Boğazı’nda “Korsan” Açıklaması Yaptı: “Bir Bakıma Korsan Gibiyiz, Ama Oyun Oynamıyoruz”
ABD Başkanı Donald Trump, Pakistan’ın başkenti İslamabad’da İran ile yürütülen sıkıntılı müzakerelerin ardından, Hürmüz Boğazı’nda ABD Donanması’nın uygulayacağı abluka politikası hakkında açıklamalarda bulundu. Başkan, sosyal medya platformu Truth Social üzerinden “Bir bakıma korsan gibiyiz ama oyun oynamıyoruz” ifadeleriyle, bölgedeki askeri prosedürlerin şeffaf ve kararlı olduğunu vurguladı. Bu açıklama, Hürmüz Boğazı’nın küresel petrol ve doğalgaz akışının yaklaşık %20’sini taşıması nedeniyle uluslararası piyasalar ve diplomatik çevrelerde büyük yankı uyandırdı.
Trump’ın açıklamaları, ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) tarafından aynı gün verilen resmi bildiriye paralel bir şekilde sunuldu. CENTCOM, “Uygulama, tüm ülkelere ait gemiler için tarafsız bir şekilde yürütülecek” diyerek, İran dışındaki limanlara giren ya da çıkan gemilerin seyrüsefer özgürlüğünün engellenmeyeceği uyarısında bulundu. Ancak, Hürmüz Boğazı’na giriş çıkış yapan ve uluslararası sularda İran’a geçiş ücreti ödeyen tüm gemiler derhal bloke edilecek ve “mayın tarama” faaliyetleriyle bölgedeki olası deniz tuzakları ortadan kaldırılacak.
Trump, “korsan gibi davranıyoruz” sözleriyle, ABD Donanması’nın mevcut durumu “oyun oynamaz” bir stratejik zorlamanın parçası olduğunu belirtti. Başkan, “5 Nisan’da başlayan abluka süreci, uluslararası deniz hukukuna uygun olarak, DENİZ ABD AB'LERİNE (UNCLOS) ve ABD Donanması’nın 2022 deniz operasyonları el kitabındaki abluka tanımına dayanmaktadır” şeklinde ekledi.
İran’ın Hürmüz Boğazı’na ilişkin “geçiş ücreti” uygulamalarını “gasp” olarak nitelendiren Trump, “böyle bir yasa dışı ödeme yapan kimse açık denizde güvenli geçiş sağlayamaz” diyerek, ABD Donanması’nın bu gemileri tespit edip durdurma talimatı aldığını duyurdu. Başkan ayrıca, İran’ın boğaza yerleştirdiği minerallerin ve mayınların “imha edileceğini” ve “ateş açan herhangi bir İran unsuru yok edilecektir” şeklinde, gerektiğinde askeri dönüşe hazır olduklarını vurguladı.
Bu açıklamaların ardından, Avrupa enerji piyasaları dalgalanma yaşadı. Hollanda merkezli sanal doğalgaz piyasası TTF’de, Mayıs vadeli kontratların fiyatı 8,5 % artarak megavatsaat başına 47,3 Avro’ya yükseldi. Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’na yönelik “abluka tehdidi”nin hatta “tam abluka” riskinin, küresel petrol ve gaz fiyatlarını daha da yukarı çekebileceğini belirtiyor.
İran, Trump’ın açıklamalarına karşı sert bir yanıt verdi. İran Devrim Muhafızları’nın açıklamasına göre, “Boğaza yaklaşan askeri gemileri ateşkes ihlali olarak kabul edecek ve sert muamele görecekler” şeklinde bir uyarı yapıldı. İran Savunma Bakanlığı sözcüsü, “Eğer basra Körfezi ve Umman Denizi’ndeki limanlar tehdit edilirse bölgedeki hiçbir liman güvenli olmayacak” diyerek, bölgedeki ekonomik ve askeri dengeyi koruma kararlılığını yineledi.
Uluslararası arenada ise ASEAN ülkeleri bir ortak açıklama yaparak, “Hürmüz Boğazı’nda güvenli, engelsiz ve kesintisiz geçişin sağlanması” çağrısında bulundu. Açıklamada, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) çerçevesinde, bölgesel barış ve istikrarın korunması, tüm devletlerin egemenliğine saygı ve sivil altyapının korunması vurgulandı.
Trump ayrıca, NATO’da bazı müttefiklerin “boğazı temizleme” çabalarına katılacağını belirtti. “Birleşik Krallık ve birkaç başka ülke mayın tarama gemileri gönderecek; bunun çok uzun sürmeyeceğini düşünüyorum” sözleri, NATO içinde önceki yıllara kıyasla daha aktif bir tutumun işareti olarak yorumlandı.
Bu gelişmeler ışığında, ABD’nin Hürmüz Boğazı’na yönelik abluka planı şu ana başlıklara odaklanıyor:
- Blokaj kapsamı: Boğaza giren ya da çıkan tüm gemiler, uluslararası sularda İran’a geçiş ücreti ödeyenler dahil olmak üzere blokaj altına alınacak.
- Mayın imhası: ABD Donanması, bölgeye yerleştirilmiş olabilecek deniz mayınlarını tespit ederek imha edecek.
- Tarafsız uygulama: CENTCOM, İran dışındaki gemilerin ticari faaliyetlerinin engellenmeyeceğini, ancak operasyondan önce resmi uyarı yapılacağını duyurdu.
- Küresel etkiler: Enerji fiyatları artarken, uluslararası nakliye rotalarında belirsizlik ve güvenlik riskleri yükseliyor.
Şu anda ABD, İran’ın nükleer programıyla ilgili müzakerelerin “başarısız” olması üzerine askeri baskıyı artırmayı hedefliyor. Başkan Trump, “İran’ın nükleer silah sahibi olması kabul edilemez; bunu engellemek için askeri seçenekler hazır” ifadesiyle, bölgesel güvenliğin uzun vadede ABD’nin doğrudan müdahalesiyle şekilleneceğini ima etti.
İran‑ABD geriliminde Hürmüz Boğazı’nın bir kez daha jeopolitik bir odak noktası haline gelmesi, bölgedeki diğer aktörlerin (İsrail, Suudi Arabistan, Körfez ülkeleri ve Rusya) stratejik hamlelerini yeniden gözden geçirmesine sebep oldu. Özellikle Rusya‑Çin iş birliği, bölgedeki deniz trafiğinin gözetiminde alternatif rotalar ve denetim mekanizmaları geliştirmeye yönelik adımlar atıyor.
Sonuç olarak, Trump’ın “korsan gibi davranıyoruz” açıklaması yalnızca bir retorik unsuru olmaktan çıkıp, ABD’nin Hürmüz Boğazı’nda “aktif deniz ablukası”ni başlatma kararlılığını somut bir politika haline getiriyor. Bu durum, hem Ortadoğu’daki güvenlik dengelerini hem de küresel enerji piyasalarını yakından etkileyecek; uluslararası toplumun, diplomatik çözümler ve çok taraflı platformlar aracılığıyla gerilimi azaltma çabalarını yeniden ön plana çıkarmasını zorunlu kılacak.