Türkiye’de Tam Yerli Aşı Üretimi Hedefi: TÜSEB Aşı Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Ateş Kara’nın Açıklamaları
Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TÜSEB) Aşı Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Ateş Kara, 23 Nisan 2026 tarihli Aşı Haftası etkinliklerinde yaptığı açıklamalarda Türkiye’nin çabukça “tamamen yerli” aşı üretim kapasitesine ulaşma hedefini ayrıntılı bir şekilde ortaya koydu. Kara, “Eğer istediğimiz şekilde gidebilirsek artık ihtiyaç duyduğumuz aşıları tamamen Türkiye’de üretir hâle geleceğiz” sözleriyle, ülkenin stratejik bağımsızlığını aşı konusundaki politikada nasıl yeniden şekillendireceğini açıkladı.
Stratejik Önemi ve Kapsamlı Çalışma Alanları
Aşıların, halk sağlığını koruma, salgın risklerini azaltma ve ekonomik bağımlılığı kırma açısından “stratejik ürünler” olduğuna vurgu yapan Prof. Kara, Aşı Enstitüsü’nün Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü’nün altyapısı ve laboratuvar gücünden faydalandığını belirtti. Şu anda yürütülen başlıca projeler şunlardır:
- Boğmaca Aşısı: Yeni bir formülasyon geliştirme aşamasında; klinik denemeler öncesi laboratuvar çalışmaları tamamlanıyor.
- RSV (Respiratuvar Sinsityal Virüs) Aşısı: Çocuklarda ve yetişkinlerde uzun süreli bağışıklık sağlamayı hedefleyen aşı, hayvan deneyleri öncesi erken aşamalarda.
- Kuduz Aşısı: Hayvan çalışmalarına geçilmiş, ilk uygulamalarda başarılı sonuçlar alınmış.
- Kırım‑Kongo Kanamalı Ateşi (KKA) Aşısı: Hayvan deneyleri seviyesine gelinmiş; dünyada ilk geliştiren ülke olma hedefi açıkça ifade edilmiş.
- Teknoloji Transferi ile Üretilen Aşılar: Su çiçeği ve Hepatit A aşıları formülasyon aşamasını tamamlamış; önümüzdeki iki yıl içinde kullanıma girmesi planlanıyor.
Mevcut Aşıların Yerli Üretim Hedefi
Kara, mevcutta Türkiye’de kullanılan birçok çocukluk ve yetişkin aşısının yerli üretim hedefiyle geliştirilmekte olduğunu vurguladı. Bunlar arasında:
- Kızamık, kızamıkçık ve kabakulak (MMR) aşıları
- Altılı karma aşı (BCG, Hepatit B, Polio, Difteri, Tetanoz, Boğmaca)
- TDap (Difteri, Tetanoz, Boğmaca) aşısı – anneleri ve yeni doğan bebekleri koruyan
- Konjuge pnömokok aşısı (PCV13) – teknoloji transferiyle Türkiye’de üretim aşamasında
Bu aşıların tamamının yerli üretime geçmesi, dışa bağımlılığı önemli ölçüde azaltacak ve ilaç fiyat istikrarına katkı sağlayacak.
Geliştirme Süreçleri ve Test Aşamaları
Prof. Kara, yeni aşıların geliştirilmesinde “binlerce, hatta on binlerce test” yapıldığını ve bu testlerin bir kısmının dış kaynaklı sarf malzemeleriyle gerçekleştirilebileceğini, ancak nihai ürünün tamamen yerli üretim olduğunu belirtti. Kuduz aşısında 10 binin üzerinde hayvan deneyinin yapıldığını ve KKA aşısında da benzer ölçekli testlerin planlandığını ifade etti.
Hayvan deneylerine başlayan aşıların 2‑3 yıl içinde insan uygulamasına geçebileceği, bazı aşamalarının ise önümüzdeki iki yıl içinde kullanıma sunulmasının hedeflendiği kaydedildi. Bu süreçler, TÜSEB’in “Preklinik ve Klinik Araştırmalar” birimi tarafından sıkı denetim ve kalite kontrol laboratuvarlarıyla yürütülüyor.
Uluslararası Rekabet ve Yenilikçi Hedefler
Kara, “Dünyada ilk geliştiren ülke biz olmak istiyoruz” diyerek özellikle Kırım‑Kongo Kanamalı Ateşi aşısında dünya çapında bir ilki hedeflediklerini dile getirdi. Bu, Türkiye’nin biyoteknoloji ve aşı araştırma kapasitesinin uluslararası arenada rekabet edebilecek seviyeye ulaşmasının bir göstergesi olarak yorumlanıyor.
Resmi Kaynaklar ve Açıklamaların Doğrulanması
Yukarıdaki bilgiler, Habertürk, Malatya Söz ve Kanal 6 Haber gibi güvenilir haber sitelerinde yayımlanan röportaj ve basın açıklamalarına dayanmaktadır.
Önümüzdeki Dönem İçin Beklentiler
Türkiye’nin aşı üretimindeki bağımsızlık hedefi, sadece sağlığı korumakla kalmayıp aynı zamanda ekonomik sürdürülebilirlik ve ihracat potansiyeli bakımından da kritik bir adım. Prof. Dr. Ateş Kara’nın liderliğinde yürütülen çalışmaların, 2027‑2029 yılları içinde bazı yeni aşıların ticarileşmesine ve mevcut aşıların %70‑80 oranında yerli üretime dönüştürülmesine olanak tanıyacağı öngörülüyor.
Bu çerçevede, hem kamu hem de özel sektörün yatırımlarını artırması, Ar‑Ge fonlarının sürekliliği ve uluslararası iş birliği (ör. Avrupa Birliği Horizon programları) Türkiye’nin aşı üretiminde “tamamen yerli” vizyonunu gerçekleştirecek temel faktörler olarak görülüyor.
Sonuç olarak, TÜSEB Aşı Enstitüsü’nün stratejik planı, aşıların tüm üretim aşamalarını ülke içinde tamamlayarak dışa bağımlılığı sona erdirmek, yeni biyoteknolojik ürünleri geliştirmek ve küresel aşı pazarında rekabetçi bir aktör olmak yönündedir.