Brezilya'da 25 Ekim Pazar günü düzenlenen devlet başkanlığı seçiminin ikinci turunda, mevcut Devlet Başkanı ve İşçi Partisi (PT) adayı Luiz Inacio Lula da Silva rakibi Flavio Bolsonaro'yu geride bırakarak zaferini ilan etti. Resmi olmayan sonuçlara göre oyların yaklaşık yüzde 51,8'ini alan solcu lider, 4 Ekim'deki ilk turda geriye düştüğü yarışta tarihi bir geri dönüşe imza atarak ülkeyi dördüncü kez yönetme hakkı kazandı.
Neler oldu?
Yaklaşık 159 milyon kayıtlı seçmenin bulunduğu Brezilya'da halk, devlet başkanını ve altı eyaletin valisini belirlemek üzere yerel saatle 08.00'de sandık başına gitti. Brezilya Yüksek Seçim Mahkemesi (TSE) verilerine göre, sandıkların yüzde 96,76'sının açıldığı aşamada 64 milyon 168 bin oya ve yüzde 51,77'lik orana ulaşan Lula da Silva seçimi önde tamamlamayı garantiledi. Özgürlük Partisi (PL) adayı sağcı senatör Flavio Bolsonaro ise 59 milyon 790 bin oy ve yüzde 48,23'lük oranla yarışı ikinci sırada bıraktı. Sayımın tamamlanmasıyla birlikte iki aday arasındaki fark yaklaşık 4,4 milyon oya ulaştı.
Seçim günü oy verme işlemi sırasında ulaşımda yaşanan aksaklıklar ve hava muhalefeti nedeniyle sandık başında tartışmalı anlar yaşandı. İşçi Partisi'nin hukuk ekibi, Sao Paulo, Salvador ve Teresina gibi kentlerde seçmenlerin sandığa ulaşmasını sağlayan otobüs seferlerinde sorunlar yaşandığını belirterek oy verme süresinin ülke genelinde iki saat uzatılması için TSE'ye acil başvuruda bulundu. Diğer yandan Bolsonaro cephesi de güney eyaletlerindeki şiddetli yağışları gerekçe göstererek benzer bir uzatma talebi iletti.
Brezilya Yüksek Mahkemesi Yargıcı Cristiano Zanin, sandıkların kapanmasına üç dakika kala her iki tarafın talebini değerlendirerek oy verme süresinin iki saat uzatılmasına hükmetti. Ancak kararın son dakikada alınması nedeniyle başkent Brasilia ve Rio de Janeiro başta olmak üzere birçok bölgede elektronik oy makinelerinin halihazırda kapatıldığı ve sandık görevlilerinin merkezlerden ayrıldığı bildirildi. Bu durum oy sayım işleminin iki saat gecikmeli başlamasına yol açarken, sonuçların açıklanmasının ardından Lula da Silva'nın seçim takibini yaptığı Sao Paulo'daki otelin önünde ve ülke sokaklarında kutlamalar başladı.
Arka plan
80 yaşındaki Lula da Silva, 1989, 1994 ve 1998 yıllarındaki başarısız girişimlerinin ardından ilk kez 2002 yılında devlet başkanı seçilmiş ve 2003-2010 yılları arasında iki dönem koltukta kalmıştı. 2022 seçimlerinde eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'yu mağlup ederek Ocak 2023'te üçüncü dönemine başlayan Lula, bu seçimle birlikte siyasi kariyerinde yedinci kez devlet başkanlığı yarışına girdi. Rakibi 45 yaşındaki Flavio Bolsonaro ise, 2022 seçimleri sonrasındaki darbe girişimi planları nedeniyle 27 yıl hapis cezasına çarptırılan eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun oğlu ve siyasi mirasçısı olarak kampanya yürüttü.
İki lider arasındaki mücadelede 4 Ekim 2026'da yapılan ilk tur seçimleri büyük bir sürprize sahne olmuştu. İlk turda Flavio Bolsonaro oyların yüzde 47'sini alarak birinci çıkarken, Lula da Silva yüzde 45,1'de kalmış ve rakibinin 2,2 milyon oy gerisine düşmüştü. İki tur arasındaki üç haftalık süreçte kampanya stratejisini yenileyen Lula, ilk turda yüzde 21,08 gibi rekor bir seviyeye ulaşan sandığa gitmeme oranını düşürmeye odaklandı. Özellikle sandıklara uzak bölgelerde yaşayan seçmen kitlesini harekete geçiren iktidar cephesi, ikinci turda boykot ve katılmama oranının yüzde 19,21'e gerilemesiyle aradaki farkı kapatmayı başardı.
Kampanya sürecinde dijital platformların kullanımı da yargıya taşındı. Lula da Silva, 17 Ekim'de Federal Polis, Başsavcılık ve Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Konseyi İfade Özgürlüğü Özel Raportörlüğüne başvurarak, rakibi Bolsonaro'nun Meta platformları üzerinden içerik üretimi ve dağıtımında haksız finansal avantaj elde edip etmediğinin soruşturulmasını talep etmişti.
Neden önemli?
Elde edilen bu sonuç, Brezilya'da 1964-1985 yılları arasındaki askeri diktatörlüğün sona ermesi ve demokrasiye geçilmesinden bu yana bir ilk olma özelliği taşıyor. Ülkenin modern siyasi tarihinde ilk kez, devlet başkanlığı seçiminin ilk turunu ikinci sırada tamamlayan bir aday, ikinci turda rakibini geride bırakarak başkanlık koltuğuna oturdu.
Seçim sonuçlarının hem iç siyaset hem de uluslararası dengeler açısından öne çıkan etkileri şunlar oldu:
- Tarihi oy değişimi: İlk turu 2,2 milyon oy geride kapatan Lula da Silva, üç hafta içinde oy farkını tersine çevirerek ikinci turu yaklaşık 4,4 milyon oy önde tamamladı.
- Demokratik temsil ve kutuplaşma: İktidar müttefiklerinden Reginaldo Lopes, sonucu demokratik güçlerin yeniden inşası ve aşırı sağ politikalara karşı toplumun verdiği bir mesaj olarak nitelendirdi.
- Bölgesel ve ekonomik özerklik: Yıllık 2,6 trilyon dolarlık gayrisafi yurt içi hasılasıyla Latin Amerika'nın en büyük ekonomisi olan Brezilya, Meksika ile birlikte bölgenin sol yönetime sahip en kalabalık iki ülkesinden biri olma konumunu korudu.
- ABD ile ilişkiler: Son dönemde Latin Amerika genelinde ABD Başkanı Donald Trump ile uyumlu sağ adayların kazandığı seçim eğiliminin aksine, Trump'ın gümrük tarifesi baskılarına karşı ülkesinin ekonomik bağımsızlığını savunan Lula'nın zaferi Washington ile mesafeli ilişkinin süreceğine işaret ediyor.
Bundan sonra ne olacak?
Yüksek Seçim Mahkemesi'nin resmi sonuçları kesinleştirmesinin ardından Lula da Silva'nın yeni devlet başkanlığı dönemi 5 Ocak 2027 tarihinde resmen başlayacak. Seçimden iki gün sonra, 27 Ekim Salı günü 81 yaşına girecek olan Lula, Amerika kıtasındaki en yaşlı görevdeki liderler arasındaki yerini koruyacak.
Öte yandan, seçim gecesi oy verme süresinin iki saat uzatılmasına ilişkin kararın hukuki tartışmaları beraberinde getirmesi bekleniyor. Bolsonaro'nun müttefiklerinden Nikolas Ferreira, uzatma kararını veren Yüksek Mahkeme Yargıcı Cristiano Zanin'in geçmişte Lula da Silva'nın avukatlığını yapmış olmasına dikkat çekti. Muhalefet cephesinin, sandıkların kapanmasına dakikalar kala alınan bu uzatma kararının usulüne ve uygulamada yarattığı karışıklıklara ilişkin yargı yoluna başvurabileceği öngörülüyor.
