AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve Parti Sözcüsü Ömer Çelik, Bingazi merkezli Libya Temsilciler Meclisi'nin Türkiye ile 2019 yılında imzalanan deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin mutabakat muhtırasını oy birliğiyle onaylamasına ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Sosyal medya hesabı üzerinden açıklama yapan Çelik, alınan meclis kararının Türkiye'nin tarihi ve hukuki haklılığının resmi bir tescili niteliği taşıdığını vurguladı. Türkiye'nin Mavi Vatan stratejisi kapsamındaki haklarını ve Libya halkının menfaatlerini güçlü bir biçimde savunmaya devam edeceğini belirten Çelik, Doğu Akdeniz'de dayatmalar yerine iş birliğinin kazanacağını ifade etti.
Neler oldu?
Libya'nın doğusundaki Bingazi kentinde 20 Ekim 2026 tarihinde kapalı oturumda toplanan Libya Temsilciler Meclisi, Türkiye ile eski Ulusal Mutabakat Hükümeti arasında 2019 yılında imzalanan "Akdeniz'de Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası"nı gündemine aldı. Yapılan oylama sonucunda söz konusu anlaşma meclis üyelerinin oy birliğiyle kabul edilerek resmen onaylandı. Temsilciler Meclisi ayrıca, 2020 yılında aldığı ve Türkiye ile imzalanan iki mutabakat zaptının reddedilmesini ve Ankara ile siyasi ilişkilerin kesilmesini öngören 1 sayılı kararını da oy birliğiyle yürürlükten kaldırdı.
Bu gelişmenin ardından 21 Ekim sabahı bir açıklama yayımlayan AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik, anlaşmanın iki ülkenin çıkarlarının korunması bakımından hukuki olarak son derece sağlam temellere dayandığını belirtti. Doğu Akdeniz'de Türkiye'nin ve Libya'nın egemenlik haklarını yok sayan hiçbir girişimin başarıya ulaşamayacağını kaydeden Çelik, bölgenin geleceğinin tek taraflı dayatmalarla değil, uluslararası hakkaniyet ve karşılıklı iş birliği ilkeleriyle şekilleneceğini dile getirdi.
Karara ilişkin bir diğer resmi değerlendirme ise Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı'ndan geldi. Bakanlık tarafından yapılan yazılı açıklamada, 2019 yılından bu yana yürürlükte olan mutabakat muhtırası hakkında Libya Temsilciler Meclisi'nin aldığı onay kararının memnuniyetle karşılandığı bildirildi. Açıklamada, mutabakatın uluslararası hukuk ve hakkaniyet ilkeleri çerçevesinde her iki ülkenin de karşılıklı hak ve menfaatlerini gözettiği vurgulandı.
Bingazi'deki oylama ve ardından Ankara'dan gelen açıklamalarla şekillenen sürecin öne çıkan başlıkları şunlar oldu:
- Oy birliğiyle onay: Bingazi merkezli Libya Temsilciler Meclisi, 2019 tarihli deniz yetki alanları mutabakatını tüm üyelerin onayıyla kabul etti.
- Eski kararların iptali: Meclisin 2020 yılında aldığı anlaşmayı reddetme ve Türkiye ile ilişkileri dondurma yönündeki 1 sayılı karar resmen kaldırıldı.
- Hukuki tescil vurgusu: AK Parti Sözcüsü Ömer Çelik, gelişmeyi Mavi Vatan stratejisinin ve Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki hukuki tezlerinin tescili olarak nitelendirdi.
- Diplomatik memnuniyet: Dışişleri Bakanlığı, kararın iki ülke arasındaki iş birliğini daha da derinleştireceğini açıkladı.
Arka plan
Türkiye ile Birleşmiş Milletler (BM) tarafından tanınan Trablus merkezli Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti arasında 27 Kasım 2019 tarihinde İstanbul'da hem güvenlik ve askeri iş birliğini hem de deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasını kapsayan iki ayrı mutabakat muhtırası imzalanmıştı. Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) ve Trablus yönetimi tarafından hızla onaylanarak yürürlüğe giren ve BM nezdinde tescil edilen bu anlaşma, iki ülke arasında Doğu Akdeniz'de deniz sınırlarını belirleyerek Yunanistan ile Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'nin Türkiye'yi Antalya Körfezi'ne hapsetmeyi amaçlayan tezlerini hukuken geçersiz kılmıştı.
Ancak imzaların atıldığı dönemde Libya'da yaşanan iç savaş ve siyasi bölünmüşlük nedeniyle, ülkenin doğusunu kontrol eden güçlerle hareket eden Temsilciler Meclisi anlaşmaya sert tepki göstermişti. Meclis, 2020 yılında aldığı kararla mutabakatı reddettiğini açıklamış ve Türkiye ile siyasi ilişkileri askıya almıştı. Yunanistan ve Avrupa Birliği ise o tarihten itibaren Temsilciler Meclisi'nin bu ret kararını gerekçe göstererek anlaşmanın Libya'nın tamamını temsil etmediğini ve hukuken geçersiz olduğunu iddia etmişti.
Aradan geçen altı yıllık süreçte Türkiye'nin Libya'da yürüttüğü kapsayıcı diplomasi, ülkenin hem batısındaki hem de doğusundaki aktörlerle kurduğu diyalog kanalları sahadaki dengeleri kademeli olarak değiştirdi. Türk yetkililerin Bingazi ve Tobruk yönetimiyle geliştirdiği temaslar, diplomatik temsilciliklerin yeniden açılması ve ekonomik projelerin hız kazanması, doğu yönetiminin Türkiye'ye yönelik politikasını gözden geçirmesine zemin hazırladı.
Neden önemli?
Libya Temsilciler Meclisi'nin 2020 yılındaki ret kararını iptal ederek 2019 mutabakatını oy birliğiyle onaylaması, Doğu Akdeniz jeopolitiğinde kritik bir kırılma noktası olarak değerlendiriliyor. Bu kararla birlikte anlaşma, Libya'nın hem batısındaki hem de doğusundaki tüm meşru siyasi kurumlar tarafından kabul edilmiş oldu. Böylece üçüncü ülkelerin "anlaşma Libya meclisi tarafından onaylanmadı" şeklindeki en önemli diplomatik ve hukuki itiraz argümanı tamamen ortadan kalktı.
Ekonomik ve stratejik açıdan bakıldığında, karar Türkiye'nin Mavi Vatan doktrini çerçevesinde ilan ettiği kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge sınırlarının uluslararası hukuk nezdindeki konumunu daha da sağlamlaştırıyor. Doğu Akdeniz'deki hidrokarbon arama, sondaj ve deniz tabanı boru hattı projelerinde Türkiye ve Libya'nın izni olmadan adım atılamayacağı ilkesi, Libya'nın tüm taraflarının ortak iradesiyle perçinlenmiş durumda. Ayrıca bu adım, Libya'nın kendi içindeki kurumsal bütünleşmesine katkı sağlaması ve ortak ulusal çıkarlar etrafında birleşmesi açısından da tarihi bir önem taşıyor.
Bundan sonra ne olacak?
Meclis onayının ardından Türkiye ile Libya arasındaki ikili ilişkilerin hem siyasi hem de ekonomik düzlemde yeni bir ivme kazanması bekleniyor. Dışişleri Bakanlığı'nın açıklamasında işaret edildiği üzere, iki ülke arasındaki iş birliğinin enerji, deniz ticareti, altyapı yatırımları ve güvenlik alanlarında daha kurumsal ve kapsayıcı bir şekilde derinleştirilmesi öngörülüyor. Özellikle Doğu Akdeniz'de ortak sismik araştırma ve hidrokarbon arama faaliyetlerine ilişkin teknik çalışmaların hız kazanabileceği belirtiliyor.
Öte yandan, Bingazi'den çıkan oy birliği kararının bölgesel aktörler üzerindeki yansımaları da yakından takip edilecek. Kararın hemen ardından Yunanistan ve Avrupa Birliği cephesinden gelen ilk tepkiler, Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanları tartışmasının önümüzdeki günlerde uluslararası diplomasinin sıcak gündem maddelerinden biri olmaya devam edeceğini gösteriyor. Ankara ise Ömer Çelik'in açıklamasında vurgulandığı gibi, hem sahada hem de diplomasi masasında Mavi Vatan'daki haklarını ve Libya halkının çıkarlarını kararlılıkla savunma politikasını sürdürecek.
İlgili haber: Libya deniz yetki anlaşması mecliste oy birliğiyle kabul edildi
