Paraguay Devlet Başkanı Santiago Peña, ülkedeki yetişkin nüfusun yarısından fazlasına hizmet veren dijital banka Ueno Bank'ın çöküşüyle başlayan ekonomik ve siyasi krizin ardından görevinden istifa ettiğini duyurdu. Yaklaşık 3 milyon kişinin banka hesaplarına erişimini engelleyen ve 800 milyon doların üzerinde kamu fonunu riske atan skandal, başkent Asunción'da kitlesel protestolara ve mecliste azil sürecinin başlamasına yol açtı.
Peña, Kongre'de hakkındaki azil isteminin görüşüldüğü sırada X hesabı üzerinden yayımladığı video mesajla istifa kararını açıkladı. Ülkenin istikrarını, toplumsal barışı ve demokratik kurumları korumak adına görevden çekildiğini belirten Peña, "Herhangi bir noktada başarısız olduysam halktan özür dilemek istiyorum. Bana duyduğunuz güvene ihanet etmek gibi bir niyetim asla olmadı" ifadelerini kullandı.
Mecliste oybirliğiyle azil kararı ve dokunulmazlık tartışması
Devlet Başkanı'nın istifa açıklaması Kongre'deki süreci durdurmadı. Duyurudan dakikalar sonra Temsilciler Meclisi, Peña'nın kendi partisi olan iktidardaki Colorado Partisi milletvekillerinin de desteğiyle 78'e karşı 0 oyla azil sürecini onaylayarak dosyayı Senato'ya gönderdi. Eski Devlet Başkanı ve Colorado Partisi lideri Horacio Cartes de siyasi müttefiki Peña'dan desteğini çekerek, partisinin "kamu ve özel sektör fonları ile emekli paralarının yağmalanmasının yanında yer almayacağını" açıklamıştı.
Paraguay Anayasası'na göre devlet başkanının istifasının yürürlüğe girmesi için Kongre tarafından kabul edilmesi gerekiyor. Ancak muhalefet senatörleri, Peña'nın istifa yoluyla görevden ayrılması halinde eski devlet başkanlarına tanınan ve yargı dokunulmazlığı sağlayan "ömür boyu senatörlük" hakkını kazanacağına işaret ederek istifanın reddedilmesini talep etti. Senato'da yapılan oylamada istifa talebi 20'ye karşı 24 oyla reddedilirken, iktidar partisi üyelerinin genel kurul salonunu terk etmesi nedeniyle ortak oturumda toplantı yeter sayısı sağlanamadı. Senato, Peña'yı görevden alarak yargılanmasının önünü açacak azil davasını resmen başlattı.
3 milyon hesap donduruldu, 850 milyon dolarlık kamu fonu içeride kaldı
Hükümeti deviren kriz, Paraguay Merkez Bankası'nın 2 Kasım'da Ueno Bank'ın sermaye yeterlilik oranının yasal sınırın yarısının altına düştüğünü tespit ederek bankaya el koymasıyla başladı. 3 Kasım sabahı saat 03.24 itibarıyla bankanın mobil uygulamasına giren kullanıcılar "Bakiyeyi görüntüleyemiyoruz" uyarısıyla karşılaştı ve tüm para transferleri ile çekim işlemleri durduruldu.
2021 yılında küçük bir finans teknolojisi şirketi olarak kurulan ve 2023'te bankacılık lisansı alan Ueno Bank, kısa sürede 6,5 milyon nüfuslu ülkede 3 milyona yakın müşteriye ulaşarak ülkenin en büyük dört bankasından biri haline gelmişti. Krizin boyutu yalnızca bireysel mevduatlarla sınırlı kalmadı; bankanın devlet kurumlarına, sosyal güvenlik ve emeklilik fonlarına ve ülkedeki hidroelektrik santrali işletmelerine ait yaklaşık 800 ila 850 milyon dolar tutarındaki kamu kaynağını yönettiği ortaya çıktı. Bu tablo, Ueno Bank'ı ulusal kalkınma bankasının ardından ülkede en fazla kamu fonu tutan ikinci finans kuruluşu konumuna getirmişti.
Hesapların dondurulmasıyla birlikte maaşlarına, emekli aylıklarına ve birikimlerine ulaşamayan binlerce kişi Asunción'daki genel merkez ve ülke genelindeki 75 şube önünde uzun kuyruklar oluşturdu. Çarşamba ve perşembe günleri Kongre binasına yürüyen emekliler, işçiler ve üniversite öğrencileri ile güvenlik güçleri arasında çatışmalar yaşandı; polis kalabalığa biber gazı ve plastik mermiyle müdahale etti.
Peña ve Merkez Bankası Başkanı'nın Ueno Bank bağlantıları
Ekonomik çöküşün doğrudan Devlet Başkanı Peña'yı hedef alan bir siyasi krize dönüşmesinde, hükümet ile banka arasındaki organik bağlar belirleyici oldu. Merkez Bankası denetçileri, Ueno Bank'ın çöküşüne ana hissedarı olan Grupo Vázquez ile bağlantılı şirketlere yasal sınırların üzerinde kredi aktarılmasının ve muhasebe usulsüzlüklerinin yol açtığını belirledi.
Uluslararası Para Fonu (IMF) eski ekonomistlerinden olan ve Ağustos 2023'te göreve gelen Santiago Peña, Mart 2025'e kadar Grupo Vázquez bünyesindeki bir şirkette hissedar olduğunu kabul etti. Ayrıca Peña, Ueno Bank'ın selefi olan Financiera Ueno'nun eski başkanı Carlos Carvallo'yu, bankaları denetlemekle yükümlü olan Paraguay Merkez Bankası'nın başına atamıştı. Muhalefet milletvekilleri, Peña'yı çıkar çatışması yaşamak, emeklilik fonlarının bu bankada toplanmasına göz yummak ve denetim zafiyetini örtbas etmekle suçladı. Krizin patlak vermesinin ardından Merkez Bankası Başkanı Carvallo da çarşamba günü görevinden istifa etti.
27 kişiye suçlama yöneltildi, acil geri ödeme yasası çıkarıldı
Paraguay Başsavcılığı, krizle ilgili olarak aralarında Peña ile mevcut ve eski hükümet yetkililerinin de bulunduğu kişiler hakkında üç ayrı cezai soruşturma başlattı. Savcılık, şu ana kadar banka yöneticileri ve ilişkili şirketlerle bağlantılı 27 kişi hakkında güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık teşebbüsü ve ticari muhasebede usulsüzlük suçlamalarıyla iddianame hazırladı. Soruşturma kapsamında incelenen işlemlerde yaklaşık 167 milyon dolar ve 343 milyar guarani tutarında açık tespit edildiği bildirildi.
Mevduat sahiplerinin mağduriyetini gidermek amacıyla Kongre, çarşamba günü Mevduat Garanti Fonu'nun tasfiye süreci tamamlanmadan avans ödemesi yapabilmesine olanak tanıyan acil bir yasa çıkardı. Düzenleme kapsamında müşterilerin ilk aşamada yaklaşık 19 bin 800 dolara (121,7 milyon guarani) kadar olan birikimlerini geri alabileceği ve hesapların diğer bankalara devredileceği açıklandı. Senato'daki azil yargılamasında Peña'nın savunmasını sunması, görevden alınması veya istifasının onaylanması halinde ise Devlet Başkanı Yardımcısı Pedro Alliana'nın yemin ederek görevi devralması bekleniyor.
