Anayasa Mahkemesi’nden Noterlerin Tatil Mesaisine İptal Kararı: Dinlenme Hakkı Vurgusu
Anayasa Mahkemesi (AYM), noterlerin tatil günleri ve mesai saatleri dışında çalışmasına ilişkin esasların yalnızca yönetmelikle belirlenmesini öngören yasal düzenlemeyi Anayasa’ya aykırı bularak iptal etti. Karar, Resmî Gazete’de yayımlanarak kamuoyuna duyuruldu. Yüksek Mahkeme, iptal hükmünün doğabilecek hukuki boşluğun giderilmesi amacıyla 9 ay sonra yürürlüğe girmesine karar verdi. Bu süre zarfında mevcut uygulama, yani Cumartesi ve Pazar günleri devrede olan nöbetçi noterlik hizmeti, yeni bir yasal düzenleme yapılana kadar geçerliliğini koruyacak.
Başvuru Süreci ve İptal Edilen Hüküm
İptal kararı, Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) 7532 sayılı Noterlik Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un bazı hükümlerinin Anayasa’ya aykırı olduğu gerekçesiyle yaptığı başvuru üzerine alındı. Yüksek Mahkeme, incelemesi sonucunda 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 52. maddesine eklenen ve “Noterlerin tatil gün ve saatlerinde çalışmasına ilişkin usul ve esaslar, Türkiye Noterler Birliği’nin mütalaası alınarak Adalet Bakanlığı’nca yürürlüğe konulan yönetmelikte düzenlenir” hükmünü incelemeye aldı. Söz konusu düzenlemede noterlerin tatil günlerinde çalışmasına yönelik temel ilke, esas ve genel çerçevenin kanunda belirlenmediği tespit edildi.
Dinlenme Hakkı ve Kanunilik İlkesi
AYM’nin gerekçeli kararında, Anayasa’nın 50. maddesinde düzenlenen “çalışma şartları ve dinlenme hakkı” ilkeleri hatırlatıldı. Anayasa’nın ilgili maddesinin üçüncü fıkrasında “Dinlenmek, çalışanların hakkıdır” denilirken; dördüncü fıkrasında ise “Ücretli hafta ve bayram tatili ile ücretli yıllık izin hakları ve şartları kanunla düzenlenir” hükmüne yer veriliyor. Mahkeme, hafta tatili ve izin hakkına ilişkin temel düzenlemelerin kanunla yapılması gerektiğini, yönetmelik gibi ikincil mevzuata bırakılamayacağını vurguladı.
Kararda ayrıca, temel hak ve özgürlüklere getirilecek sınırlamaların Anayasa’ya uygun olması ve kanunilik şartını taşıması gerektiği belirtildi. Noterlerin tatil günlerinde çalışmasına ilişkin usul ve esasların kanunda çerçevelenmeden doğrudan Adalet Bakanlığı’nın yetkisine bırakılması, dinlenme hakkına getirilen sınırlamayı kanunilik unsurundan yoksun kıldığı için Anayasa’nın 13. ve 50. maddelerine aykırılık teşkil etti. Bu nedenle söz konusu hüküm iptal edildi.
Noterliğin Statüsü ve Kamu Hizmeti Niteliği
Anayasa Mahkemesi, noterliğin serbest meslek olarak icra edilmesine rağmen aynı zamanda bir kamu görevi niteliği taşıdığının altını çizdi. Bu çift yönlü statü, noterlerin çalışma düzeninin belirlenmesinde hem meslek mensuplarının dinlenme hakkını hem de kamu hizmetinin kesintisizliği ilkesini gözetmeyi zorunlu kılıyor. Ancak Mahkeme’ye göre, bu dengenin kurulması ancak temel ilkelerin kanunla çizilmesiyle mümkün olabilir. Yönetmelikle düzenleme yapılmasına imkân tanınan konularda bile genel çerçevenin kanunda yer almaması, dinlenme hakkına yönelik orantısız bir sınırlama oluşturuyor.
Nöbetçi Noterlik Uygulaması Ne Olacak?
Vatandaşlar açısından en çok merak edilen konu, hafta sonu ve resmî tatillerde hizmet veren nöbetçi noterlik sisteminin sona erip erdirilmeyeceği. AYM’nin iptal kararıyla birlikte 9 aylık bir geçiş süreci öngörüldü. Bu süre içinde yasama organının Anayasa’ya uygun yeni bir yasal çerçeve oluşturması bekleniyor. Düzenleme yapılana kadar nöbetçi noterlik hizmeti devam edecek. Yeni yasal düzenlemede, nöbetçi noterlik görevini üstlenecek noterlere ilişkin tatil günü ve saatlerinin hangi ilkelere göre belirleneceği açıkça ortaya konulacak.
Ceza Muhakemesi Kanunu’na İlişkin Ek İptal
AYM, aynı başvuru kapsamında 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 226. maddesine eklenen bir hükmü daha iptal etti. Buna göre, sanığın dosyada bulunan son adresine tebligat yapılamaması veya tebligata rağmen duruşmaya katılmaması halinde, yalnızca müdafiine (avukatına) yapılan bildirimin yeterli sayılmasına ilişkin düzenleme de Anayasa’ya aykırı bulunarak kaldırıldı. Bu karar, savunma hakkının ve yargılamada hakkaniyetin korunması açısından ayrı bir önem taşıyor.
Değerlendirme ve Beklenen Adımlar
Anayasa Mahkemesi’nin kararı, çalışanların dinlenme hakkının ve kanunilik ilkesinin altını çizmesi bakımından önemli bir içtihat niteliği taşıyor. Noterlik mesleği mensupları açısından tatil günlerinde çalışmanın koşullarının belirsizliğe düşmemesi, TBMM’nin 9 aylık süre içinde Anayasa’ya uygun, temel ilkeleri net çizilmiş bir kanuni düzenleme yapmasına bağlı. Uzmanlar, yeni düzenlemede kamu hizmetinin sürekliliği ile noterlerin dinlenme hakkı arasında adil bir denge kurulması gerektiğini vurguluyor. Vatandaşların ise en azından kısa vadede nöbetçi noterlik hizmetlerinden yararlanmaya devam edebileceğini bilmesi gerekiyor.