Cumhurbaşkanlığının açıkladığı 2027 Yılı Yıllık Programı'na göre, Bireysel Emeklilik Sistemi'nde (BES) katılımcılara sistemden çıkmadan birikimlerinin bir kısmını çekme imkanı tanıyan kısmi ödeme uygulamasının kapsamı genişletiliyor. Halihazırda konut alımı, evlilik ve doğal afet gibi durumlarda geçerli olan uygulamaya, yeni dönemde bedelli askerlik ve hac ibadeti harcamaları da dahil edilecek. İlgili mevzuat çalışmalarının tamamlanmasının ardından milyonlarca katılımcı, sözleşmelerini sonlandırmadan bu iki ihtiyaç kalemi için birikimlerini kullanabilecek.
Neler oldu?
Cumhurbaşkanlığı tarafından hazırlanan 2027 Yılı Programı'nda, Türkiye'deki tasarruf eğilimlerini güçlendirmek ve Bireysel Emeklilik Sistemi ile Otomatik Katılım Sistemi'ni (OKS) daha cazip hale getirmek amacıyla bir dizi yeni hedef belirlendi. Programda öne çıkan en önemli düzenleme, BES katılımcılarının nakit ihtiyaçlarını karşılamak için sözleşmelerini iptal etmelerinin önüne geçmeyi amaçlayan kısmi ödeme hakkının genişletilmesi oldu.
Mevcut mevzuatta yalnızca evlilik, ilk konut edinimi, eğitim ve doğal afet halleriyle sınırlı tutulan kısmi ödeme kapsamına, toplumsal talepler doğrultusunda bedelli askerlik ve hac ziyareti de eklendi. Yıllık Program'da yer alan resmi verilere göre, 30 Eylül 2026 tarihi itibarıyla Türkiye'de BES ve OKS tablosu şu büyüklüklere ulaştı:
- BES katılımcı sayısı: Yaklaşık 10,4 milyon kişi.
- BES fon büyüklüğü: 2 trilyon 397,7 milyar TL.
- BES'ten emekli olanların sayısı: 510 bin 846 kişi.
- OKS kapsamındaki çalışan sayısı: Yaklaşık 7,9 milyon kişi.
- OKS fon büyüklüğü: 161,9 milyar TL.
İki sistemin toplam fon büyüklüğü 2,5 trilyon Türk lirasını aşarken, yeni düzenlemelerin bu fonların sistem içinde daha uzun süre kalmasını sağlaması öngörülüyor.
Arka plan
Bireysel Emeklilik Sistemi'nde katılımcıların acil nakit ihtiyaçları nedeniyle sistemden tamamen ayrılmalarını ve kazanılmış haklarını kaybetmelerini önlemek amacıyla tasarlanan kısmi ödeme uygulaması, 1 Temmuz 2024 tarihinde yürürlüğe girdi. Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK) tarafından belirlenen kurallar çerçevesinde başlatılan bu uygulamayla, en az 5 yıldır sistemde bulunan katılımcılara birikimlerinin yüzde 50'sine kadar olan kısmını çekme hakkı tanındı.
Uygulamanın ilk aşamasında konut alımı ve evlilik durumlarında yapılan kısmi ödemeler için devlet katkısı hesabındaki tutarın yüzde 20'si, doğal afet ve eğitim durumlarında ise yüzde 25'i oranında ödeme yapılması kararlaştırıldı. Öte yandan, sistemin genel işleyişinde devlet katkısı oranlarında da yakın geçmişte değişikliğe gidildi. Daha önce yüzde 30 olarak uygulanan BES devlet katkısı oranı, 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren geçerli olan Cumhurbaşkanı Kararı ile yüzde 20 seviyesine çekilmişti.
Neden önemli?
Yeni düzenleme, özellikle yüksek tutarlı toplu nakit gerektiren bedelli askerlik ücreti ve hac organizasyonu masrafları için kredi kullanmak veya tasarruf sisteminden tamamen çıkmak zorunda kalan vatandaşlara doğrudan bir finansman alternatifi sunuyor. Mevcut sistemde 56 yaş ve 10 yıl şartını doldurmadan BES'ten tamamen ayrılan bir katılımcı, sistemde kaldığı süreye göre devlet katkısının büyük bir bölümünü kaybediyor ve getiri üzerinden stopaj kesintisiyle karşılaşıyor.
Örneğin sistemde 5 yıl kalan bir katılımcı sözleşmesini iptal ettiğinde devlet katkısının yalnızca yüzde 15 ila yüzde 35'lik dilimine hak kazanabilirken, kıdem süresini de sıfırlamış oluyor. Kısmi ödeme modelinde ise katılımcı birikiminin yarısına kadar olan kısmını nakit olarak kullanırken, emeklilik sözleşmesi yürürlükte kalmaya devam ediyor ve emekliliğe hak kazanma süresi işlemeyi sürdürüyor.
Bundan sonra ne olacak?
2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Programı'nda yer alan hedeflerin hayata geçirilmesi için Hazine ve Maliye Bakanlığı ile SEDDK tarafından ikincil mevzuat çalışmalarının tamamlanması gerekiyor. Yapılacak yönetmelik değişikliğiyle birlikte bedelli askerlik ve hac için talep edilecek kısmi ödemelerde aranacak belge şartları, başvuru süreleri ve bu iki kalem için ödenecek devlet katkısı oranları netleştirilecek.
Program kapsamında 2027 yılı içinde BES ve OKS'de hayata geçirilmesi planlanan diğer yapısal değişiklikler ise şunlar:
- Kesintilerin azaltılması: BES katılımcılarından yapılan yönetim ve fon işletim kesintilerinin sadeleştirilmesi ve düşürülmesi için mevzuat güncellenecek.
- Fon çeşitliliğinin artırılması: OKS'de yer alan çalışanların farklı risk algılarına ve yatırım tercihlerine yanıt verebilecek yeni fon türleri oluşturulacak.
- Düzenli gelir modeli: BES'ten emeklilik hakkı kazananların birikimlerini tek seferde toplu olarak çekmeleri yerine, OKS'de uygulanan yapıya benzer şekilde programlı geri ödeme veya yıllık gelir sigortası modelleri teşvik edilerek emeklilik döneminde düzenli maaş benzeri gelir elde etmeleri özendirilecek.
