İran yönetimi, küresel enerji ticaretinin en kritik su yollarından biri olan Hürmüz Boğazı'nda uyguladığı geçiş kısıtlamalarından Çin, Hindistan, Irak ve Katar'a ait gemileri muaf tuttu. Tahran'ın karşılıklı siyasi ve ekonomik çıkarları gerekçe göstererek aldığı karar kapsamında, bu dört ülkenin ticari gemileri boğazdan serbestçe geçiş yapabiliyor.
İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkan Yardımcısı Emir Hayat Mukaddem, İran Öğrenci Haber Ajansı'na (SNN) yaptığı açıklamada boğazdaki deniz trafiğine dair son durumu paylaştı. Mukaddem, muafiyet tanınan dört ülkenin gemilerinin bölgeden sorunsuz şekilde geçtiğini ve ABD güçlerinin de bu gemilere herhangi bir müdahalede bulunmadığını söyledi.
İlaç ithalatı ve siyasi destek belirleyici oldu
İranlı yetkilinin açıklamalarına göre, muafiyet listesinin oluşturulmasında her ülke için farklı stratejik ve ekonomik ihtiyaçlar rol oynadı. Mukaddem, Hindistan bayraklı gemilere tanınan geçiş kolaylığının temel amacının, bu ülkeden yapılan ilaç ithalatının kesintisiz sürdürülmesini sağlamak olduğunu belirtti.
Çin'e sağlanan muafiyetin ise Pekin yönetiminin siyasi desteğini kazanma ve ikili ilişkileri koruma hedefiyle doğrudan bağlantılı olduğu ifade edildi. Irak da komşu ülke statüsü ve ticari bağlar doğrultusunda kısıtlamaların dışında bırakılan ülkeler arasında yer aldı.
Çin ve Hindistan ücret öderken Katar muaf tutuldu
Tahran yönetimi, geçiş izni verdiği ülkeler arasında ücretlendirme açısından farklı bir tarife uyguluyor. Emir Hayat Mukaddem, kısıtlamalardan muaf tutulmalarına karşın Çin ve Hindistan'a ait gemilerden Hürmüz Boğazı geçiş ücreti tahsil edilmeye devam edildiğini bildirdi.
Buna karşılık Katar'a ait gemilerden herhangi bir geçiş ücreti alınmıyor. İranlı kaynaklar, Doha yönetimine tanınan bu mali ayrıcalığın Katar'ın bölgesel krizlerde ve diplomatik temaslarda üstlendiği arabuluculuk rolünden kaynaklandığını kaydediyor.
Boğazdaki geçiş ücreti krizi ve ABD ile gerilim
Hürmüz Boğazı'ndaki kısıtlamalar ve geçiş ücreti uygulaması, 2026 yılı boyunca ABD ve İsrail ile İran arasında yaşanan çatışmaların ardından deniz ticaretinin en önemli gündem maddelerinden biri haline geldi. İran Meclis Plan ve Bütçe Komisyonu Üyesi Muhsin Zengene, haziran ayında yaptığı açıklamada boğazdan geçen gemilerden ortalama 1,5 ila 2 milyon dolar arasında geçiş ücreti alındığını duyurmuştu.
Söz konusu ödemelerin nakit, kripto para veya doğrudan ürün temini yoluyla tahsil edildiğini belirten Zengene, İran'ın bu uygulamayla yıllık en fazla 7,5 milyar dolar gelir elde edebileceğini hesapladıklarını aktarmıştı. ABD Başkanı Donald Trump ise İran'ın boğazdan geçen gemilerden ücret talep etmesi halinde müzakerelerin sona ereceğini açıklamış ve İran bağlantılı gemilere yönelik deniz ablukası kararları almıştı.
