İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) Deniz Kuvvetleri, Basra Körfezi ile Umman Denizi'ni birbirine bağlayan stratejik Hürmüz Boğazı'nda seyreden bir süper tankerin daha deniz mayınına çarptığını duyurdu. Yaklaşık 2 milyon varil ham petrol taşıma kapasitesine sahip olan gemide çarpmanın hemen ardından şiddetli bir patlama meydana geldiği bildirildi. Yaşanan bu son olayla birlikte, bir gün içerisinde aynı su yolunda patlama meydana gelen petrol tankeri sayısı dörde yükseldi.
Neler oldu?
İran Devrim Muhafızları Ordusu tarafından yayımlanan yazılı açıklamada, "süper tanker" sınıfında yer alan dev bir petrol gemisinin Hürmüz Boğazı'ndan çıkış yapmaya çalıştığı sırada mayına temas ettiği kaydedildi. Açıklamaya göre, yaklaşık 2 milyon varil petrol kapasiteli gemi, boğazın alternatif güney rotası üzerinden bölgeden ayrılmaya çalışırken deniz mayınına çarptı. Çarpmanın etkisiyle gemide büyük bir patlama yaşandığı ve yangın çıktığı ifade edildi.
Devrim Muhafızları Ordusu, vurulan gemiye ait olduğu belirtilen görüntüleri de kamuoyuyla paylaştı. Ancak İran makamları, hasar gören süper tankerin adını, hangi ülkenin bayrağını taşıdığını, mürettebatın sağlık durumunu veya olası bir petrol sızıntısına dair çevresel hasar boyutunu açıklamadı. İran tarafı, söz konusu tankerin seyir ve konumlandırma sistemlerini kapatarak Tahran'ın "yetkisiz" olarak tanımladığı güney koridorunu kullandığını ileri sürdü.
Son patlama, Hürmüz Boğazı'nda son 24 saat içinde kaydedilen dördüncü tanker vakası olarak kayıtlara geçti. Gün içinde aynı bölgede üç farklı petrol tankerinde daha benzer şekilde patlamalar meydana gelmişti. Öte yandan Umman Deniz Güvenliği Merkezi de Hürmüz Boğazı yakınlarındaki Musendem kenti açıklarında, kıyıdan yaklaşık 3 kilometre mesafede hedef alınan ve alev alan Panama bayraklı "RITI" isimli ticari gemideki 25 mürettebatın tahliye edilerek sağlık kontrolünden geçirildiğini duyurdu.
Arka plan
Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiği krizi, Temmuz 2026'da ABD ile İran arasında yeniden alevlenen askeri gerilimlerin ardından derinleşti. İran yönetimi, 8 Temmuz'da yeniden başlayan ABD saldırılarını gerekçe göstererek 12 Temmuz'da stratejik su yolunu kapattığını ilan etti ve kendi belirlediği rotalar dışından ya da izinsiz geçmeye çalışan gemilerin hedef alınacağı uyarısında bulundu. Ağustos ayı sonlarında ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran'a ait deniz mayınlarının temizlendiğini ve uluslararası deniz ticaret yollarının yeniden açıldığını duyursa da Tahran yönetimi boğazın açık olduğu yönündeki açıklamaları reddetti.
Ekim ayı boyunca bölgede ticari gemilere ve tankerlere yönelik mayın vakaları art arda yaşandı:
- 10-12 Ekim 2026: İran Devrim Muhafızları, navigasyon sistemlerini kapatarak alternatif güney rotasından geçmeye çalışan 2 milyon varil kapasiteli bir süper tankerin mayına çarptığını ve makine dairesinde patlama olduğunu duyurdu.
- 17 Ekim 2026: 2 milyon varilin üzerinde ham petrol taşıyan ikinci bir süper tankerin daha radar sistemlerini kapatarak ilerlerken mayına çarptığı ve makine dairesindeki patlama sonucu hareketsiz kaldığı açıklandı.
- 19 ve 23 Ekim 2026: Boğazın güney rotasında seyreden toplam üç tankerin daha deniz mayınlarına çarparak hasar gördüğü bildirildi.
- 27 Ekim 2026: İran Ordusu Deniz Kuvvetleri, boğazın doğusunda takip sistemlerini kapatan bir tankerin mayına çarptığını ve gemide yangın çıktığını belirtti.
Bu süreçte İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi yetkilileri, ABD ordusunu ve bölgesel müttefiklerini küçük teknelerden büyük tankerlere petrol aktararak boğaz üzerinden "petrol kaçakçılığı" yapmakla suçladı. Washington ve müttefikleri ise İran'ın tek taraflı kısıtlamalarını tanımadıklarını, uluslararası hukuk uyarınca gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan serbest geçiş hakkına sahip olduğunu savunuyor.
Neden önemli?
Basra Körfezi'ndeki enerji üreticilerini açık denizlere bağlayan tek deniz geçidi olan Hürmüz Boğazı, küresel enerji arz güvenliğinin en kritik düğüm noktalarından biri konumunda bulunuyor. Çatışma öncesi dönemde küresel petrol ve petrol ürünleri ticaretinin yaklaşık beşte biri bu dar su yolundan gerçekleştiriliyordu. Temmuz ayından bu yana devam eden kısıtlamalar ve mayın tehlikesi nedeniyle boğazdaki deniz trafiği çatışma öncesi seviyelerin oldukça altına geriledi.
Tek seferde 2 milyon varil ham petrol taşıyabilen süper tankerlerin art arda mayınlara çarparak devre dışı kalması, deniz sigortası primlerini ve navlun maliyetlerini doğrudan artırıyor. Ayrıca milyonlarca varil petrol yüklü gemilerde meydana gelen patlamalar ve yangınlar, Basra Körfezi ile Umman Denizi'nde telafisi güç deniz kirliliği ve ekolojik felaket riskini de beraberinde getiriyor.
Bundan sonra ne olacak?
İran Silahlı Kuvvetleri ve Devrim Muhafızları Ordusu, kendileriyle koordinasyon kurmadan ve otomatik tanımlama sistemlerini (AIS) kapatarak Hürmüz Boğazı'ndan geçmeye çalışan tüm gemilerin "düşman unsuru" olarak sınıflandırılacağını ve güvenliklerinin garanti edilmeyeceğini yinelemeye devam ediyor. Tahran yönetimi, geçişlerin yalnızca kendi belirlediği ve denetlediği kuzey koridorlarından yapılması konusunda ısrar ediyor.
Bir gün içinde dört tankerde patlama yaşanması, bölgedeki mayın tehdidinin halen çok yüksek olduğunu ortaya koyuyor. Denizcilik kuruluşları ve uluslararası koalisyon güçlerinin Umman Denizi ile Hürmüz Boğazı girişindeki kurtarma ve mayın tarama faaliyetlerini artırması beklenirken, armatörlerin güvenlik endişesiyle bölgedeki alternatif kara boru hatlarına ve farklı tedarik rotalarına yönelme eğiliminin hızlanacağı öngörülüyor.
