Fransız Meclisi "Ölmeye Yardım" Hakkını Tanıyan Tasarıyı İlk Okumada Kabul Etti
Fransa'nın alt kanadı olan Ulusal Meclis (Assemblée Nationale), 27 Mayıs 2025 Salı günü yaptığı oylamada, tedavisi bulunmayan ağır hastalıklara sahip yetişkinlerin tıbbi destekli şekilde hayatlarını sonlandırmasına imkân tanıyan "ölmeye yardım" (aide à mourir) yasa tasarısını ilk okumada kabul etti. Tasarı, 199 karşı oya rağmen 305 oyla onaylandı; böylece cumhuriyet tarihinde ilk kez Fransız parlamentosunun bir kanadı, yardımlı ölümü belirli şartlar çerçevesinde yasallaştıran bir metne onay vermiş oldu.
Tasarının Kapsamı ve Temel Koşulları
Kabul edilen metin, "ölmeye yardım" hakkını düzenlerken beş birikimli (kümülatif) kriterin karşılanmasını zorunlu kılıyor. Buna göre, yardımdan faydalanmak isteyen kişinin 18 yaşından büyük olması, Fransız vatandaşı ya da Fransa'da düzenli ve sürekli ikamet eden bir yabancı olması gerekiyor. Ayrıca hastanın hayati risk taşıyan, ileri veya terminal evrede, tedavi edilemez ve geri döndürülemez bir sürece girmiş ağır bir rahatsızlığa sahip olması şart koşuluyor.
Tasarıya göre, söz konusu hastalığa bağlı olarak sürekli ve dayanılmaz fiziksel ya da psikolojik acı çekiliyor olması ve bu acının tıbbi tedaviye yanıt vermemesi ya da hasta tedaviyi reddettiğinde kendisi için katlanılmaz olması gerekiyor. Bununla birlikte, kişinin iradesini özgür ve bilinçli biçimde ifade edebilmesi de aranan temel şartlar arasında yer alıyor. Metin, yalnızca psikiyatrik rahatsızlığı bulunanları veya Alzheimer gibi nörodejeneratif hastalığı olanları kapsam dışında tutuyor.
Uygulama Süreci ve Güvenceler
Yasa tasarısı, tıbbi yardımlı ölüm sürecinin hastanın kendisi tarafından başlatılmasını öngörüyor. Hasta, kendisiyle akrabalık, evlilik veya miras bağlantısı bulunmayan bir doktora yazılı veya uygun bir yöntemle başvuruda bulunuyor. Doktor, talebi değerlendirmek üzere en az birkaç sağlık profesyonelinden oluşan bir çok disiplinli kurul (procédure collégiale) süreci işletiyor ve kararını talep tarihinden itibaren 15 gün içinde gerekçeli olarak bildiriyor.
Hekim olumlu karar verdiğinde, hasta en az iki günlük bir düşünme süresinin ardından talebini yeniden teyit etmek zorunda. Ölümcül ilaç genel kural olarak hastaya reçete ediliyor ve hasta bunu evinde, bakım evinde ya da bir sağlık kuruluşunda kendisi alıyor. Yalnızca fiziksel engeli nedeniyle ilacı kendi başına uygulayamayan hastalara, doktor veya hemşire tarafından istisnai olarak uygulama yapılmasına izin veriliyor. Hükümet, tartışmaları yatıştırmak için "ötanazi" ve "destekli intihar" gibi olumsuz çağrışımlara sahip terimleri metinden çıkararak, hastanın kendi uygulamasını temel kural haline getiren değişiklikler yapmıştı.
Siyasi Arka Plan ve Oylama Dinamikleri
Tasarı, geçtiğimiz yıl Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un Meclis'i feshetme kararı nedeniyle yarıda kalan hükümet girişiminin ardından, Merkez (MoDem) milletvekili Olivier Falorni tarafından yeniden ele alınarak Sağlık Bakanı Catherine Vautrin ile uyum içinde Meclis'e taşındı. Oylamada siyasi partilerin disipline bağlı kalmadığı, vicdanî oyu benimseyen pek çok vekilin kendi kanaatine göre oy kullandığı gözlemlendi. Başbakan François Bayrou dahi, milletvekili olsaydı çekimser kalacağını açıklamıştı.
Aynı oturumda, Meclis ayrıca palyatif (destekleyici) bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılmasını öngören ve ölüm döşeğindeki hastaların ağrısız bakımına erişim hakkını güvence altına alan tamamlayıcı yasa tasarısını oy birliğiyle kabul etti. Bu adım, yardımlı ölüm karşıtlarının "öncelik tedavi ve bakım olmalı" eleştirilerine bir yanıt niteliği taşıyor.
Sürecin Devamı: Senato ve Olası Zorluklar
Ulusal Meclis'ten geçen metin, sonbahar aylarında Fransız Parlamentosu'nun üst kanadı olan Senato'ya (Sénat) gönderilecek. Sağ ve merkez sağ grupların çoğunlukta olduğu Senato'da tasarıya muhalif çevrelerin kriterleri sertleştirmeyi amaçlayan değişiklik önergeleri sunması bekleniyor. Metnin yasalaşabilmesi için Senato'dan sonra tekrar Meclis'e dönmesi ve ikinci hatta üçüncü okumalardan geçmesi gerekiyor. Uzmanlar, Fransa'daki karmaşık yasama süreci nedeniyle nihai kabulün 2026'yı bulabileceğini, Bakan Vautrin'in ise düzenlemenin 2027'ye kadar kesinleşebileceği öngörüsünde bulunduğunu belirtiyor.
Toplumsal Bağlam ve Etik Tartışmalar
2023 yılında yayımlanan resmî bir rapor, Fransız halkının büyük çoğunluğunun yaşamın kendi iradesiyle sonlandırılmasına yasal zemin hazırlanmasını desteklediğini ortaya koymuştu. Son yirmi yılda kamuoyu desteğinin istikrarlı biçimde arttığı gözleniyor. Bununla birlikte, dini kurumlar ve çeşitli hekim örgütleri, özellikle "kaygan zemin" (slippery slope) endişesiyle, yardımlı ölümün zamanla kapsamının genişletilebileceği uyarısında bulunuyor. Tasarının savunucuları ise, bireyin kendi yaşamının sonuna dair karar alma özerkliğinin bir insan hakkı olduğunu vurguluyor.
Fransa, komşuları Belçika, Hollanda, İspanya ve Lüksemburg'un ardından yardımlı ölümü yasal çerçeveye kavuşturan batı Avrupa ülkeleri arasına katılmaya hazırlanıyor. Ancak sürecin nihai şekli, önümüzdeki aylarda Senato'da süreceği tartışmaların tonuna ve parlamenter uzlaşısına bağlı kalacak. Ulusal Meclis'in tarihî oylaması, Fransa'da ölüm hakkı ve insan onuru tartışmalarında yeni bir sayfa açsa da, yasal düzenlemenin yürürlüğe girmesi için kat edilecek yol hâlâ uzun görünüyor.