İsrail'de 27 Ekim genel seçimlerinin ardından yaşanan koalisyon düğümünü çözmek için siyasi partilerle istişarelerini tamamlayan Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, yeni hükümeti kurma görevini muhalefetteki Yashar Partisi lideri ve eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot'a verme kararı aldı. 120 sandalyeli İsrail Meclisi'nde (Knesset) 67 milletvekilinin başbakanlık için önerdiği Eisenkot, görevi yerel saatle 17.00'de (TSİ 18.00) Kudüs'teki Cumhurbaşkanlığı Konutu'nda düzenlenecek törenle devralacak.
Cumhurbaşkanı Herzog'un hafta içi ve hafta sonu boyunca parti liderleriyle yürüttüğü görüşmelerde, mevcut Başbakan Binyamin Netanyahu yalnızca 46 milletvekilinin desteğini alabildi. Netanyahu'nun son koalisyonunda yer alan ultra-Ortodoks Birleşik Tevrat Yahudiliği Partisi ise 7 milletvekiliyle çekimser kalarak hiçbir adayı önermedi. Eisenkot'a verilen 67 kişilik destek, 2015 seçimlerinden bu yana bir başbakan adayına sunulan en yüksek parlamento tavsiyesi olarak kayıtlara geçti.
Meclis aritmetiği ve 67 imzanın perde arkası
Görevlendirme kararının temelini oluşturan 67 milletvekilinin desteği, Eisenkot'un doğrudan 61 sandalyelik güvenoyu eşiğini aştığı anlamına gelmiyor. 4 Kasım'da kesinleşen seçim sonuçlarına göre Knesset'teki sandalye dağılımı ve blokların durumu karmaşık bir tablo ortaya koyuyor:
- Netanyahu liderliğindeki sağ ve dini blok: 53 milletvekili (Birleşik Tevrat Yahudiliği'nin 7 vekili istişarelerde aday önermediği için Netanyahu'nun resmi desteği 46'da kaldı).
- Eisenkot öncülüğündeki dört partili muhalefet bloğu: 48 milletvekili.
- İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden Arap partileri (Ortak Liste ve Ra'am): 19 milletvekili.
Tarihi bir sandık başarısıyla 19 sandalyeye ulaşan iki Arap listesi, Netanyahu ve aşırı sağcı ortaklarını iktidardan uzaklaştırmak amacıyla Herzog'a Eisenkot ismini verdi. Ancak Eisenkot, kuracağı kabinede Arap partilerinin yer almayacağını ve "Siyonist partilerden oluşan" bir hükümet kurmayı hedeflediğini açıkladı.
Bu durum, kendi bloğunda 48 sandalyesi bulunan Eisenkot'u çoğunluk için iki zorlu seçenekle baş başa bırakıyor. İlk senaryo, Netanyahu bloğundaki ultra-Ortodoks Şas (6 sandalye) ve Birleşik Tevrat Yahudiliği (7 sandalye) partilerini koalisyona ikna etmek. Ancak muhalefet bloğunun temel vaatlerinden birinin ultra-Ortodoks Yahudilerin (Harediler) zorunlu askerlik muafiyetini kaldırmak olması, bu uzlaşmayı zorlaştırıyor. İkinci senaryo olan Arap partilerinin dışarıdan desteğiyle bir azınlık hükümeti kurulmasına ise muhalefet bloğunun kilit isimlerinden Yisrael Beytenu lideri Avigdor Liberman karşı çıkıyor.
Netanyahu'dan birlik çağrısı, Eisenkot'tan "acil durum" vurgusu
Cumhurbaşkanı Herzog'un kararını açıklamasından kısa süre önce video mesaj yayımlayan Başbakan Netanyahu, seçimlerden bu yana ilk kez muhalefet partilerine "geniş tabanlı ulusal birlik hükümeti" kurma çağrısında bulundu. Eisenkot'un Arap partilerine dayanan bir azınlık hükümeti kurmaya hazırlandığını savunan Netanyahu, böyle bir kabinenin ülkenin güvenliğini tehlikeye atacağını iddia etti.
Yashar Partisi ise Netanyahu'nun açıklamasını "histerik bir konuşma" olarak nitelendirerek reddetti. Parti tarafından yapılan açıklamada, Likud ve ortaklarının gerçekten birlik hükümeti istemeleri halinde aşırı sağcı müttefikleriyle bağlarını koparmaları ve Eisenkot'un başbakanlığındaki bir kabineye katılmaları gerektiği belirtildi. Görevi devralmaya hazırlanan Eisenkot ise yaptığı değerlendirmede, İsrail'in karşı karşıya olduğu krizleri aşmak için "ulusal acil durum hükümeti kurma zamanının geldiğini" söyledi.
Yeni Genelkurmay Başkanı kökenli rakip: Gadi Eisenkot
2015-2019 yılları arasında İsrail Savunma Kuvvetleri'nin 21. Genelkurmay Başkanı olarak görev yapan 66 yaşındaki Gadi Eisenkot, siyasete 2022 seçimlerinde Benny Gantz liderliğindeki Ulusal Birlik listesinden girdi. 7 Ekim 2023 saldırılarının ardından kurulan savaş kabinesinde yer alan Eisenkot, Aralık 2023'te Gazze'deki çatışmalarda 25 yaşındaki oğlu Gal Meir Eisenkot'u ve iki yeğenini kaybetti.
Netanyahu'nun savaş yönetimini ve esir takası konusundaki tutumunu eleştirerek Haziran 2024'te hükümetten ayrılan Eisenkot, 2025 yılında kendi siyasi hareketi olan Yashar (Dürüst) Partisi'ni kurdu. Eisenkot, seçim kampanyasını 7 Ekim olaylarını araştıracak resmi bir komisyon kurulması, yargı bağımsızlığının korunması ve askerlik yükümlülüğünün tüm vatandaşlar için eşitlenmesi vaatleri üzerine inşa etti.
Önümüzdeki 28 günlük süreç ve Meclis takvimi
İsrail Temel Yasası uyarınca Eisenkot'un görevlendirme belgesini aldıktan sonra koalisyonu kurmak için 28 günü bulunuyor. Sürecin tamamlanamaması halinde Cumhurbaşkanı Herzog bu süreyi 14 gün daha uzatma yetkisine sahip. Bu süre sonunda da güvenoyu alacak bir hükümet çıkmazsa, görev başka bir milletvekiline verilebilecek ya da doğrudan Knesset üyelerinin çoğunluğunun aday belirleyeceği aşamaya geçilecek.
Koalisyon müzakereleri sürerken parlamentodaki ilk güç sınavı 10 Kasım Salı günü yaşanacak. Yeni seçilen Knesset üyelerinin yemin töreninin hemen ardından yapılacak oylamayla, Likud'un elindeki Meclis Başkanlığı koltuğunun muhalefet bloğuna geçmesi ve yasama gündeminin kontrolünün el değiştirmesi bekleniyor. Yeni hükümet meclisten güvenoyu alana kadar Binyamin Netanyahu geçici başbakan olarak görevini sürdürecek.
İlgili haber: Netanyahu istifa çağrısı: İsrail muhalefeti hükümet değişimi istedi
