Türkiye'nin enerji ithalatına ödediği yıllık ortalama 70 milyar dolarlık faturayı düşürmeyi ve ekonomiyi elektriğe dayalı bir yapıya dönüştürmeyi amaçlayan "Milli Enerji 2040" yol haritası açıklandı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Cumhurbaşkanlığı Dolmabahçe Çalışma Ofisi'nde tanıttığı strateji kapsamında, Türkiye'nin rüzgar ve güneş enerjisi kurulu gücünü 2040 yılına kadar dört katından fazla artırarak 175 bin megavata (175 GW) çıkarmayı hedeflediğini duyurdu. Türkiye'nin ev sahipliği yapacağı Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) öncesinde ilan edilen plan, 14 yıllık süreçte kamu ve özel sektör eliyle toplam 500 milyar dolarlık yatırım yapılmasını öngörüyor.
Yeni enerji mimarisinin merkezinde üretimden ulaşıma kadar tüm sektörlerde "elektrikleşme" yer alıyor. Halihazırda 123 bin megavat seviyesinde bulunan toplam elektrik kurulu gücünün 2040'ta 281 bin megavata yükseltilmesi planlanırken, bu kapasite artışının en büyük kısmını yenilenebilir kaynaklar oluşturacak. Planlanan yatırımların doğrudan 108 bin, dolaylı etkileriyle birlikte yaklaşık 250 bin kişiye istihdam sağlaması hesaplanıyor.
Güneş ve rüzgar kapasitesi 100 milyar dolarlık yatırımla dörde katlanacak
Bakanlığın ortaya koyduğu hedeflere göre, rüzgar ve güneş enerjisi santralleri için 2040 yılına kadar yaklaşık 100 milyar dolarlık yatırım yapılacak. Mevcut durumda 26 bin megavat olan güneş enerjisi kurulu gücünün 112 bin megavata, 15 bin megavat düzeyindeki rüzgar enerjisi kurulu gücünün ise 63 bin megavata çıkarılması hedefleniyor. Türkiye daha önce 2035 yılı için rüzgar ve güneşte 120 bin megavatlık bir ara hedef belirlemişti; yeni vizyon bu kapasiteyi beş yıl içinde 55 bin megavat daha ileriye taşıyor.
Bu yatırımlarla birlikte yenilenebilir enerjinin toplam elektrik kurulu gücü içindeki payı yüzde 63'ten yüzde 77'ye yükselecek. Kesintili enerji kaynakları olan güneş ve rüzgardaki bu büyümenin şebekede yaratacağı dalgalanmaları dengelemek ve elektriği uzun mesafelere kayıpsız taşımak için altyapı da yenilenecek. Elektrik şebekelerine 116 milyar dolar yatırım yapılırken, 10 bin kilometre uzunluğunda yüksek gerilim doğru akım (HVDC) hattı kurulacak, ayrıca 140 gigavatsaat batarya ve 6 bin megavat pompaj depolamalı hidroelektrik santral kapasitesi devreye alınacak.
Veri merkezleri ve 20 milyon elektrikli araç talebi katlayacak
Bakan Bayraktar, önceki ulusal enerji planında 2040 yılı için 551 teravatsaat olarak öngörülen elektrik tüketim tahminini, ekonomideki hızlı elektrikleşme nedeniyle 680 teravatsaate yükselttiklerini açıkladı. Bu revizyonda yapay zeka teknolojilerinin büyüttüğü veri merkezleri ile ulaşımdaki dönüşüm belirleyici oldu.
Türkiye'de 2040 yılına gelindiğinde toplam araç parkının 41 milyona ulaşacağı ve bunun yaklaşık yarısını oluşturan 20 milyon aracın elektrikli olacağı öngörülüyor. Elektrikli araçların bugün yıllık 3,5 teravatsaat olan elektrik tüketiminin 2040'ta 90 teravatsaate çıkması, veri merkezlerinin ise 55 teravatsaatlik ilave talep yaratması bekleniyor. Bu araçların enerji ihtiyacını karşılamak üzere ülke genelinde 1 milyonu konut ve iş yerlerinde, 500 bini ticari alanlarda olmak üzere toplam 1,5 milyon şarj soketi kurulacak. Kişi başı yıllık elektrik tüketiminin ise 7 bin 500 kilovatsaate ulaşacağı tahmin ediliyor.
Elektrikli araçların yaygınlaşması doğrudan akaryakıt tüketimini aşağı çekecek. Günlük yaklaşık 993 bin varil olan ham petrol tüketiminin, mevcut eğilim sürerse 2040'ta 1 milyon 192 bin varile çıkacağı, ancak Milli Enerji 2040 hedeflerinin uygulanmasıyla günlük 718 bin varile kadar gerileyeceği hesaplanıyor.
Cari açığı sıfırlama hedefi ve nükleer enerji planı
Türkiye'nin son 24 yılda enerji ve maden ithalatına yaklaşık 1,1 trilyon dolar ödediğini, son dört yıldaki enerji ithalatı faturasının ise yıllık ortalama 65-70 milyar dolar seviyesinde seyrettiğini belirten Bayraktar, cari açığın kalıcı olarak kapatılmasını enerjide dışa bağımlılığın azaltılmasına bağladı. Halihazırda yüzde 68 olan enerjide dışa bağımlılık oranının 2030 yılında yüzde 50'nin altına indirilmesi, 2040'ta ise milli enerji üretim oranının yüzde 92'ye çıkarılması amaçlanıyor.
Arz güvenliğini sağlamak ve baz yük ihtiyacını karşılamak için nükleer enerji ve yerli fosil kaynaklarda belirlenen 2040 hedefleri ise şu başlıklardan oluşuyor:
- Nükleer kapasite: Akkuyu, Sinop ve Trakya nükleer güç santralleri ile küçük modüler reaktörlerin (SMR) devreye alınmasıyla toplam 10 bin megavat (10 GW) nükleer kurulu güce ulaşılacak. Bayraktar, bu kapasitenin yıllık 15 milyar metreküp doğal gaz ithalatını ikame edeceğini belirtti.
- Doğal gaz ve petrol: Halihazırda tüketimin yüzde 15'ini karşılayan yerli doğal gaz üretimi, Sakarya Gaz Sahası'ndaki kapasite artışları ve yeni keşiflerle büyütülecek. Karadeniz gazıyla ihtiyacını karşılayan hane sayısı 2027'de 8 milyona, 2028'de 16-17 milyona çıkarılacak. Yurt içi ve yurt dışı üretimlerle 2040'ta günlük 1,7 milyon varil petrol eş değerine ulaşılarak petrol ve doğal gaz tüketiminin tamamının yerli üretimle karşılanması hedefleniyor.
- Enerji verimliliği: 2025-2040 döneminde yıllık 15 milyar dolarlık verimlilik yatırımıyla birincil enerji yoğunluğu yüzde 40 azaltılacak ve kümülatif olarak 240 milyar dolarlık tasarruf sağlanacak.
Dönüşüm sürecinde kamu iktisadi teşebbüsleri de aktif rol üstlenecek. TEİAŞ, EÜAŞ, Eti Maden, TPAO ve BOTAŞ'ın 2040'a kadar toplam 210 milyar dolarlık yatırım gerçekleştirmesi planlanıyor. Enerji alanındaki bu yol haritasının tamamlayıcısı olarak, batarya ve yenilenebilir enerji teknolojileri için hayati önem taşıyan kritik madenlere yönelik yeni strateji belgesi ise 2027 yılında kamuoyuna açıklanacak.
