Avrupa Birliği'nin (AB) yer altı doğal gaz depolama tesislerindeki doluluk oranı yüzde 74,6'ya gerileyerek 2013'ten bu yana kaydedilen en düşük kış başlangıcı seviyesine indi. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Orta Doğu'daki savaş nedeniyle Hürmüz Boğazı'nda yaşanan sevkiyat kesintilerinin ve soğuk hava koşullarının sürmesi halinde, Avrupa'daki rezervlerin Mart 2027 sonunda yüzde 10'un altına düşebileceği uyarısında bulundu.
IEA tarafından yayımlanan "Küresel Gaz Arz Güvenliği Değerlendirmesi" raporu, son 10 yıldaki yapısal dönüşümlerin yanı sıra Orta Doğu'daki çatışmaların küresel enerji piyasalarında yarattığı arz şokunu ortaya koydu. Raporun ilk kez yayımlandığı 2016'dan bu yana spot piyasa işlemlerinin ve teslimat noktası değiştirilebilen sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sözleşmelerinin yaygınlaşması piyasaları birbirine daha entegre ve esnek hale getirse de, artan karmaşıklık yeni kırılganlıkları beraberinde getirdi.
Hürmüz Boğazı'ndaki kesinti 60 milyar metreküplük kayba yol açtı
Küresel gaz piyasalarındaki sıkışıklığın merkezinde, Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşen LNG akışının fiilen durma noktasına gelmesi yer alıyor. Bu darboğaz nedeniyle mart ve ekim ayları arasındaki dönemde Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden (BAE) yapılan LNG yüklemeleri 60 milyar metreküpten fazla azaldı.
Yaşanan kayıplar, Avrupa ve Asya piyasalarındaki doğal gaz fiyatlarını 2022-2023 enerji krizinden bu yana görülen en yüksek seviyelere taşıdı. IEA verilerine göre küresel piyasalarda yıl genelinde beklenen daralma şöyle şekilleniyor:
- Küresel LNG arzı: Yıl genelinde yaklaşık yüzde 3 oranında (20 milyar metreküp) azalacağı öngörülüyor.
- Küresel doğal gaz talebi: Yüzde 1,5 oranında (65 milyar metreküp) gerilemesi bekleniyor.
Talepteki bu düşüşte üç temel faktör öne çıkıyor: Orta Doğu'da arz yetersizliği nedeniyle talebin karşılanamaması, yüksek maliyetler yüzünden Avrupa sanayisinde gaz tüketiminin kısılması ve Asya'daki birçok ülkede elektrik üretiminde doğal gazdan yeniden kömüre geçilmesi.
Depolardaki gaz çekiş hızı yavaşlayabilir
AB ülkelerinin 2026-2027 kışına yüzde 74,6 doluluk oranıyla girmesi, bölgenin mevsimsel tüketimin zirve yaptığı aylarda küresel LNG pazarına olan bağımlılığını artırıyor. IEA'nın simülasyonlarına göre, kış mevsiminin normallerden soğuk geçmesi ve Hürmüz Boğazı'ndaki kesintinin devam etmesi durumunda, Mart 2027 sonuna kadar AB depolarındaki kullanılabilir gaz miktarı yüzde 10'un altına gerileyebilir.
Raporda yer alan teknik değerlendirmelere göre, depolardaki doluluk oranı kullanılabilir kapasitenin yüzde 30'unun altına düştüğünde tesislerden gaz çekiş hızı fiziksel olarak yavaşlama eğilimi gösteriyor. Bu eşiğin altına inilmesi, olası teknik arızalar veya ek arz kesintileriyle birleştiğinde kışın en soğuk günlerinde şebekeye yeterli gaz verilememesi riskini doğuruyor.
Arz sıkışıklığı 2027 yazına ve gelecek kışa sarkacak
Avrupa'nın eriyen rezervleri, yalnızca bu kışı değil, gelecek yılın enerji bilançosunu da doğrudan tehdit ediyor. Kış sonunda dibe vurması beklenen depoların yeniden güvenli seviyelere çıkarılabilmesi için 2027 yazı boyunca tesislere çok yüksek miktarda gaz enjeksiyonu yapılması gerekecek.
Avrupa'nın bu yüksek alım ihtiyacı, sınırlı depolama kapasitesine sahip olan Asya ve Güney Amerika'daki ithalatçı ülkelerin talebiyle çakışacak. IEA, bölgeler arasında artacak olan bu LNG tedarik rekabetinin küresel piyasadaki arz sıkışıklığını ve fiyat baskısını 2027 yılının tamamına yayabileceği konusunda uyarıyor.
