ABD’de 3 Kasım’da yapılacak ara seçimlerde seçmenler, federal düzeydeki Kongre üyelerinin yanı sıra 36 eyaletin yeni valisini belirlemek üzere sandık başına gidiyor. Şu anda ülke genelindeki 50 eyalette 26 Cumhuriyetçi ve 24 Demokrat vali görev yaparken, seçim yapılacak 36 eyaletteki koltuklar iki parti arasında 18'er adetle eşit dağılıyor.
Temsilciler Meclisinin 435 sandalyesinin tamamı ve Senatonun 100 koltuğundan 35’i için yürütülen federal yarışla eş zamanlı gerçekleşecek valilik seçimleri, eyalet bütçelerinden eğitim müfredatına, vergi oranlarından seçim yasalarına kadar vatandaşların günlük yaşamını doğrudan şekillendiren kararlarda belirleyici olacak. Diğer 14 eyalette ise valilik seçimleri önceki yıllarda yapıldığı ve mevcut yöneticilerin görev süreleri henüz dolmadığı için bu dönemde sandık kurulmayacak.
Eyaletlerdeki "Trifecta" dengesi ve tek parti hakimiyeti oylanacak
Siyasi analiz ve veri platformu Ballotpedia tarafından paylaşılan verilere göre seçmenlerin yeni valilerini belirlemek için sandığa gideceği 36 eyalet şöyle sıralanıyor: Alabama, Alaska, Arizona, Arkansas, California, Colorado, Connecticut, Florida, Georgia, Hawaii, Idaho, Illinois, Iowa, Kansas, Maine, Maryland, Massachusetts, Michigan, Minnesota, Nebraska, Nevada, New Hampshire, New Mexico, New York, Ohio, Oklahoma, Oregon, Pennsylvania, Rhode Island, South Carolina, South Dakota, Tennessee, Texas, Vermont, Wisconsin ve Wyoming.
Valilik seçimleriyle aynı gün eyalet meclisleri için de oy kullanılacak olması, Amerikan siyasetinde "Trifecta" olarak adlandırılan yönetim yapısını doğrudan etkileyecek. Bir siyasi partinin hem valilik makamını hem de eyalet meclisinin iki kanadını aynı anda kontrol etmesi anlamına gelen bu yapı, partilerin kendi politikalarını muhalefet engeline takılmadan yasalaştırmasına imkan tanıyor. Ayrıca federal yönetimle eyalet yönetimleri arasındaki göç, gümrük tarifeleri ve sağlık fonları gibi anlaşmazlıklarda valilerin tutumu belirleyici rol oynuyor.
Görev süresi dolan 19 vali koltuğunu devrediyor
Bu seçim döneminin en belirgin özelliklerinden biri, 36 eyaletin 19'unda mevcut valilerin yarışta yer almaması. Çok sayıda eyalette görevdeki isimler yasal dönem sınırlamasına takıldığı veya siyasetten çekilme kararı aldığı için koltuklar yeni adaylara açıldı.
Partilere göre yeniden aday olmayan mevcut valilerin dağılımı şöyle:
- Demokrat Parti: California Valisi Gavin Newsom, Colorado Valisi Jared Polis, Kansas Valisi Laura Kelly, Michigan Valisi Gretchen Whitmer, Maine Valisi Janet Mills ve New Mexico Valisi Michelle Lujan Grisham yasal görev süresi sınırını doldurduğu için yarışamıyor. Minnesota Valisi Tim Walz ile Wisconsin Valisi Tony Evers ise kendi kararlarıyla yeniden aday olmadı.
- Cumhuriyetçi Parti: Görev süresi kısıtlamalarına takılan Florida Valisi Ron DeSantis, Georgia Valisi Brian Kemp, Ohio Valisi Mike DeWine, Alabama Valisi Kay Ivey, Alaska Valisi Mike Dunleavy, Oklahoma Valisi Kevin Stitt, South Carolina Valisi Henry McMaster, Tennessee Valisi Bill Lee ve Wyoming Valisi Mark Gordon koltuklarına veda etmeye hazırlanıyor. Bunun yanı sıra Iowa Valisi Kim Reynolds da emeklilik kararı alarak yeniden aday olmayacak isimler arasında yer alıyor.
California, Florida, Georgia ve Ohio'da öne çıkan adaylar
Mevcut valilerin çekildiği büyük ve çekişmeli eyaletlerdeki açık koltuk yarışları, 2028 Başkanlık Seçimleri öncesinde partilerin taban gücünü ölçen önemli bir gösterge niteliği taşıyor.
ABD'nin nüfus ve ekonomik büyüklük bakımından ilk sıradaki eyaleti California’da Gavin Newsom’dan boşalan koltuk için Demokratlar eski Sağlık Bakanı Xavier Becerra ile kalelerini korumayı hedefliyor. Cumhuriyetçilerin kalesi konumundaki Florida’da ise Ron DeSantis’in ardından Temsilciler Meclisi üyesi Byron Donalds ile eski Kongre üyesi Demokrat aday David Jolly yarışıyor.
Seçim sonuçlarının en yakın geçmesi beklenen salıncak eyaletlerden Georgia’da, Cumhuriyetçi Brian Kemp’in görev süresinin dolmasıyla eski Atlanta Belediye Başkanı Demokrat Keisha Lance Bottoms ile Cumhuriyetçi Rick Jackson karşı karşıya geliyor. Ohio’da ise Mike DeWine’dan boşalacak koltuk için Cumhuriyetçi Parti'nin eski başkan aday adayı Vivek Ramaswamy ile Demokratların adayı eski eyalet sağlık direktörü Amy Acton mücadele ediyor.
Seçmen gündeminde hayat pahalılığı ve yerel referandumlar var
ABD genelinde 47 eyalet ve başkent Washington'da seçim gününden önce sandığa giden veya posta yoluyla oy kullananların sayısı 43 milyonu aştı. Bu rakam, 2022 ara seçimlerinin aynı dönemine göre yaklaşık 10 milyonluk bir artışa karşılık geliyor.
Kamuoyu araştırma şirketi Cygnal’ın verilerine göre, 2024 başkanlık seçimlerinde ilk sırada yer alan yasa dışı göç tartışmaları bu seçimde yerini ekonomik kaygılara ve İran'daki savaşın yansımalarına bıraktı. Akaryakıt, elektrik, doğal gaz ve market fiyatlarındaki artış seçmen tercihlerini belirleyen ana unsur olarak öne çıkıyor. Cygnal Üst Yöneticisi Brent Buchanan, Anadolu Ajansına yaptığı değerlendirmede, yıllık geliri 50 bin doların altında olan seçmen grubunda 2024 seçimlerine kıyasla Demokratlar lehine 25 puanlık bir yönelim tespit ettiklerini bildirdi.
Seçmenler sandıkta valilerin yanı sıra eyalet yasalarını ve anayasalarını değiştirecek referandumlar için de oy kullanacak. California ve Colorado başta olmak üzere birçok eyalette konut krizine yönelik emlak vergisi sınırlamaları ve gelir vergisi düzenlemeleri oylanırken; Arizona ve West Virginia gibi eyaletlerde oy kullanabilmek için ABD vatandaşı olma şartının eyalet anayasasına eklenmesi seçmenlerin onayına sunulacak.
